wysoki kontrast A A A
  • kaplica

    kaplica

    Kaplica Trójcy Świętej

    Informacje, godziny otwarcia, ceny biletów

  • unia

    unia

    1569-2019

    450-lecie Unii Lubelskiej

    Wystawa edukacyjna

Sztuka Ludowa Regionu Lubelskiego

Wersja do druku Poleć znajomemu

wystawa stała na Zamku Lubelskim

Sztuka ludowa regionu lubelskiego

Wystawa poprzez prezentację eksponatów z zakresu garncarstwa, tkactwa, kowalstwa, plastyki obrzędowej i zdobniczej (udostępnianej na wystawach czasowych), przy pomocy strojów i instrumentów ludowych oraz przedstawień rzeźbiarskich i malarskich z przełomu XIX i XX w. czy współcześnie żyjących twórców, przybliża kulturę i sztukę ludową Lubelszczyzny, regionu zróżnicowanego pod względem fizjograficznym, geograficznym i etnograficznym.

 

Garncarstwo

Garncarskie tradycje cechowe sięgają na Lubelszczyźnie XVII-XVIII w. Jednak rozkwit garncarstwa ludowego przypadł dopiero na połowę XIX i początek XX w. Czynnych było wówczas ponad 100 ośrodków garncarskich produkujących naczynia używane do gotowania, przechowywania i spożywania żywności. Wytwarzano w nich także zabawki dziecięce i niewielkie rzeźby. Powszechnie stosowanym surowcem były gliny pospolite, o różnych właściwościach fizycznych i chemicznych. Istotne znaczenie dla zabarwienia naczyń po wypaleniu miała zawartość w glinie naturalnej domieszki żelaza oraz technologia wypalania. Najliczniejsze i cechujące się dużą różnorodnością rodzajów, kształtów i motywów zdobniczych były ośrodki w: Białej Podlaskiej, Baranowie (pow. Puławy), Glinnem (pow. Łuków), Krasnobrodzie (pow. Zamość), Łążku Ordynackim (pow. Janów Lubelski), Pawłowie (pow. Chełm), Putnowicach (pow. Hrubieszów) i  Urzędowie (pow. Kraśnik). Powolny upadek garncarstwa nastąpił w okresie międzywojennym, kiedy to na wsi rozpowszechniły się tanie naczynia produkcji fabrycznej. >>>

POBIERZ: Garncarstwo Lubelszczyzny

Kowalstwo

Ludowe kowalstwo przez długi okres było prawie jedynym dostarczycielem wyrobów żelaznych, głównie narzędzi niezbędnych w gospodarstwie wiejskim. Wraz z rozpowszechnieniem się w 2 poł. XIX w. taniego żelaza fabrycznego wzrosła liczba kowali. Niekiedy w jednej wsi było ich kilku. Rekrutowali się z różnych środowisk, różne też mieli przygotowanie fachowe. Zabiegając o odbiorcę z czasem zaczęli zdobić swe wyroby, a oprócz narzędzi potrzebnych w rolnictwie wyrabiać kraty, zamki, klamki i zawiasy potrzebne w budownictwie i do wyrobu mebli, okucia do wozów i sań. Osobny dział wyrobów kowalskich, szczególnie dekoracyjnych, stanowiły krzyże wieńczące kapliczki, drewniane krzyże przydrożne czy te spotykane na nagrobkach oraz wiatrowskazy, świeczniki, popielniczki, przyciski do papieru o baśniowych formach. >>>

Tkactwo

Ludowe tkactwo Lubelszczyzny posiada bogate tradycje, a tkaniny wyróżniają się szeroką gamą splotów, kolorów i wzorów. W całym regionie spotyka się wśród nich pasiaki, kraciaki, tkaniny przetykane, dywany tzw. perskie o wzorach geometrycznych, dywany dwuosnowowe  dwustronne – w okolicach Łukowa i Białej Podlaskiej czy tkaniny z haftem tkackim zw. „perebory” charakterystycznej dla północno-wschodnich powiatów (włodawskiego, wschodniej części parczewskiego i północnej części chełmskiego). Do obróbki i przygotowania włókna używano narzędzi takich, jak: gręple, międlice, wijatki, potaki, przęślice, kołowrotki, a do wyrobu różnorodnych tkanin służył warsztat tkacki. >>>

POBIERZ: Tkactwo Lubelszczyzny

Stroje ludowe

Feria barw, tkanin i krojów ukazuje bogactwo strojów ludowych eksponowanych na wystawie. Wynika to z faktu przynależności Lubelszczyzny do trzech obszarów etnograficznych: małopolskiego, mazowieckiego i o mieszanej kulturze polsko-ruskiej. Wpłynęła ona na duże zróżnicowanie stroju ludowego i wyodrębnienie kilkunastu jego odmian. W północnej i zachodniej części stroje wykazywały powiązanie z Mazowszem i sąsiednim Podlasiem Zachodnim (strój lubartowski, puławski, łukowski). Na pozostałym terenie o osadnictwie polskim, nawiązywały zaś do ubiorów małopolskich (strój krzczonowski, biłgorajski, żon sitarzy tarnogrodzkich). Wschodnia część Lubelszczyzny zamieszkiwana przez ludność pochodzenia ruskiego też nie była jednolita – na północnym wschodzie (stroje podlaskie – strój nadbużański, włodawski) miały wiele wspólnych cech ze strojami noszonymi na Polesiu, natomiast w części południowej (strój tomaszowsko-hrubieszowski) – szczególnie w hafcie, wyraźne były wpływy Wołynia. >>>

POBIERZ: Stroje ludowe Lubelszczyzny
                   Costumes in The Lublin Region

lento_panorama.JPG

Instrumenty ludowe

Na Lubelszczyźnie najsilniejsze tradycje ludowego muzykowania występowały w powiatach biłgorajskim, zamojskim i krasnostawskim. Ośrodki te oddziaływały na resztę regionu, decydując o jego kształcie muzycznego. Instrumentarium występujące tu stanowiło konglomerat cech unikatowych z charakterystycznymi dla obszaru Polski. Można było usłyszeć tu dźwięki: suki i oktawki biłgorajskiej, skrzypiec, bębenka obręczowego, cymbał, ligawki i fujarki, okaryny,  harmonii (czasami również pedałowej) oraz liry korbowej charakterystycznej dla dawnych kresów wschodnich czy katarynki. >>>

POBIERZ: Instrumenty ludowe Lubelszczyzny

Rzeźba

Twórcami rzeźb z przydrożnych kapliczek i krzyży byli zazwyczaj uzdolnieni wiejscy stolarze i rzeźbiarze samoucy. Snycerstwem i rzeźbieniem w drewnie czy kamieniu zajmowali się dorywczo – wówczas gdy otrzymywali konkretne zamówienie, a w poszukiwaniu zamówień wędrowali od wioski do wioski, często podpatrując rzeźby w okolicznych kościołach i kapliczkach. W regionie lubelskim działało wielu takich twórców, ale w pamięci miejscowej ludności przetrwały nazwiska nielicznych. Najbardziej utalentowanymi znanymi XIX-wiecznych rzeźbiarzami działającymi na Lubelszczyźnie byli: Mikołaj Gomiela i Paweł Bień z Łazorów w powiecie biłgorajskim oraz wędrowni świątkarze: Józef Kwiatkowski działający w okolicach Łęcznej i Józef Zagórski działający w okolicach Hrubieszowa. Ich prace oraz kolekcja przedstawień Chrystusa Frasobliwego zasługują na szczególną uwagę. >>>

Malarstwo

Amatorska twórczość malarska samorodnych artystów żyjących na wsi pojawiła się dopiero po I wojnie światowej. Po II wojnie zaś – obok obrazów o treści religijnej z przedstawieniami Madonny, Chrystusa i świętych patronów, przywożonych z ośrodków pątniczych (kopie obrazów słynących cudami, obrazy na szkle, oleodruki) – w chałupach chłopskich pojawiły się obrazy o tematyce świeckiej: pejzaże, kwiaty, sceny rodzajowe czy makatki. Mimo że większość znanych artystów działała na wsi, prace ich nie znajdowały uznania we własnym środowisku. Były wykonywane na konkursy sztuki ludowej lub kupowane przez muzea, rozchodziły się także wśród ludzi ze środowiska inteligenckiego. Wśród licznej grupy malarzy, kilku artystów z uwagi na nieprzeciętny talent, oryginalną kompozycję czy niezwykłą kolorystykę zyskało uznanie krytyków, m.in.: Bazyli Albiczuk z Dąbrowicy Małej (pow. Biała Podlaska), Adam Pawlik z Różanki (pow. Włodawa), Julian Bajkiewicz z Chełma, Stanisława Mąka z Rożdżałowa (pow. Chełm), Stanisław Mazurek z Potaszni (pow. Krasnystaw), Stanisław Koguciuk z Pławanic (pow. Chełm). >>>

Plastyka zdobnicza

Zwyczaj przystrajania wnętrza mieszkalnego ozdobami papierowymi rozpowszechnił się na wsi stosunkowo późno, bo w końcu XIX w., gdyż we wcześniejszych ciemnych i często kurnych chatach nie było wiele miejsca na elementy zdobnicze. Tylko przed ważniejszymi świętami kościelnymi, dorocznymi czy uroczystościami rodzinnymi starano się upiększyć izbę. Służyły temu m.in. wycinanki. Rozwinęły się one na Lubelszczyźnie w 2 poł. XIX w. Niewielkie wycinanki naklejano na ścianach wokół obrazów i na obrazach, nad drzwiami, łóżkami, na belkach sufitowych i suficie. Większe, okrągłe formy były ozdobą gwiazd kolędniczych. Wykonywano je z kolorowego, glansowanego papieru lub zwykłego papieru barwionego domowym sposobem, a do ich wycinania używano najczęściej nożyc do strzyżenia owiec. Miały kształt: koła, kwadratu, gwiazdy, natomiast rzadziej spotykano wycinanki prostokątne, krzyżowe, pasowe lub tzw. drzewka-wazoniki. Do historii przeszły wycinanki Antoniny Musiatowicz, Michaliny Krzowskiej, Bronisława Pietraka oraz znanego nie tylko w Polsce, twórcy oryginalnego stylu – Ignacego Dobrzyńskiego, na którego kompozycjach wzorują się często współcześni wycinankarze. >>>

Plastyka obrzędowa

Ludowa twórczość plastyczna związana z dawnymi obrzędami i praktykami magicznymi odgrywała ważną rolę w życiu ludu, wzbogacając jego duchowość i rozwijając wrażliwość estetyczną. Przedmioty służące za rekwizyty czy symbolizujące treści kultowe lub magiczne były często dziełami zbiorowymi, przekazywanymi z rąk do rąk; ich wykonawcami byli z reguły nieprofesjonaliści. Znaczenie wszystkich obrzędowych rekwizytów było ściśle związane z ważnymi treściami, mającymi podkreślić przesłanie obchodzonego zwyczaju, a ich strona zewnętrzna, przekazywana możliwie wiernie z pokolenia na pokolenie, ulegała stosunkowo niewielkim zmianom. Charakter widowiskowy miały i mają te zwyczaje czy obrzędy, w których uczestnicy przyjmują na siebie określone role. Zazwyczaj wskazane przez tradycję i wyrażone dialogiem, pieśnią czy recytacją, a podkreślone przez przebranie się i zastosowanie odpowiednich rekwizytów, takich jak np.: stroje, szopki, kozy i gwiazdy kolędnicze lub palmy i śmingusówki wielkanocne. >>>