unia europejskawysoki kontrast A A A

Lublin na fotografii z przełomu XIX i XX wieku, cz. I

Wersja do druku Poleć znajomemu


Wśród zbiorów ikonograficznych przechowywanych w Muzeum Historii Miasta Lublina pokaźny zespół stanowią fotografie Lublina z przełomu XIX i XX wieku. Prace te są nieocenionym źródłem ikonograficznym. Stanowią najwierniejszy obraz miejskiego krajobrazu tej epoki. Fotograficzne widoki miast i obiektów architektonicznych nastały wraz z pojawieniem się tej techniki w Polsce, w połowie XIX wieku. W Polsce pozbawionej bytu państwowego wykształciła się potrzeba dokumentowania zabytków jej kultury oraz wszystkiego co ulegało przeobrażeniom i było godne utrwalenia.

 Pierwsze dwa polskie dagerotypy wykonane przez Jędrzeja Radwańskiego przedstawiające kościół wizytek i pałac Kazimierzowski pokazano na wystawie dagerotypów przywiezionych do Warszawy z Paryża w 1839 roku. Fotografia dała możliwość rejestrowania zmian zachodzących w wyglądzie miasta. Pionierzy polskiej fotografii, na czele z Karolem Beyerem i Konradem Brandlem tworzyli cykle fotograficzne z kilkuletnią dokumentacją postępów robót w Warszawie. Technika fotografowania ulegała ewolucji. W latach 50. XIX wieku dagerotypię zaczęła wypierać metoda mokrego koladionu. Jednak fotografie te ciągle były statyczne i często pozbawione miejskiego sztafażu. Długi czas naświetlania utrudniał fotografowanie obiektów w ruchu. Dlatego większość widoków miejskich w tej technice była wykonywana we wczesnych godzinach rannych, kiedy na ulicy jeszcze nie było ruchu.


Lata 80. XIX wieku to ogromy rozwój techniki fotograficznej na świecie i w Polsce. Dzięki rozpowszechnieniu suchej kliszy bromo - żelatynowej powstała możliwość fabrycznego wytwarzania klisz i papieru fotograficznego. Praca fotografa stała się prostsza. Powstały też możliwości wykonywania zdjęć w ruchu przez zastosowanie w aparatach migawki. Pod koniec XIX wieku zaczęła rozwijać się fotografia prasowa.


W Lublinie pierwsi fotografowie zaczęli pojawiać się z końcem lat 40. XIX wieku. W 1856 roku w miejscowej prasie reklamowali swoje usługi dwaj fotografowie pochodzący z Berlina: Ernst i Filitz. W sierpniu 1857 roku filię swojego zakładu fotograficznego otworzył w Lublinie K. Beyer.Działał on przez kilka miesięcy przy Krakowskim Przedmieściu i prowadził go współpracownik K. Beyera - Józef Boretti. W zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie przechowywana jest fotografia Bramy Krakowskiej, która prawdopodobnie została wykonana w tym zakładzie. W roku 1864 w Lublinie działało pięciu fotografów, m.in. Karol Grundhandt, który w połowie 1865 roku otrzymał koncesję na prowadzenie zakładu fotograficznego. Do prekursorów lubelskiej fotografii miejskiej należy zaliczyć Aleksandra Nowaczyńskiego, który prowadził pracownię fotograficzną w latach 1866-1873. Zakład, po śmierci właściciela, został przeniesiony przez żonę Marię do Warszawy. A. Nowaczyński, wzorując się zapewne na fotografach warszawskich, wydał w zakładzie ojca – Józefa Nowaczyńskiego, Kalendarium fotograficzne na rok 1871. Karton z kalendarzem na 1871 rok, oprócz widoków miasta, zawierał również portrety członków trupy teatralnej Pawła Ratajewicza. Ten sam pomysł podchwyciła Wanda Chicińska–Płaczkiewicz, która w następnym roku wydała kalendarz fotograficzny z widokami Lublina i portretami aktorów, tym razem grupy teatralnej Anastazego Trapszo. Unikatowe egzemplarze tych kalendarzy znajdują się w zbiorach Muzeum Historii Miasta Lublina. W maju 1875 roku ukazało się pierwsze albumowe wydanie widoków Lublina sfotografowanych przez W. Chicińską-Płaczkiewicz, zatytułowane Album Lubelskie. Album został wydany w pięciu zeszytach, w każdym po cztery fotografie. Niestety do naszych czasów nie zachował się żaden egzemplarz.

Ogromne zasługi w utrwalaniu pejzażu Lublina z końca XIX wieku położył Zakład Artystyczno–Fotograficzny firmy A. Stepanoff. Osiemnaście, ze znanych nam dwudziestu jeden, fotografii przechowywanych jest w zbiorach Muzeum Historii Miasta Lublina.


Na szczególne zainteresowanie w zbiorach Muzeum Historii Miasta Lublina zasługuje zespół siedmiu fotografii wykonanych przez T. M. Dagajewa około 1900 roku. Profesjonalizm autora jest potwierdzony  przez kunszt fotografii. Mimo kwerend zbiorów Muzeum Lubelskiego, Archiwum Państwowego w Lublinie, Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej oraz Muzeum Fotografii i Muzeum Narodowego w Warszawie nie udało nam się pozyskać żadnych informacji na temat tego fotografa. Wszystkie widoki Lublina zostały naklejone na tektury o wymiarach 15,5 x 20,5 cm oraz ozdobione stylizowaną ramką drukowaną w kolorze złotym. Każda fotografia posiada drukowaną w tym samym kolorze sygnaturę w języku rosyjskim „T. M.ДАГАЕВЪ”
 

 opracowała: Magdalena Piwowarska

 PM_2013_11_25_115843_.JPG

Komora celna, fot. T. M. Dagajew, ok. 1900 roku

czytaj więcej

 PM_2013_11_25_115759_.JPG

PM_2013_11_25_115817_.JPG

Wejście do Ogrodu Saskiego i pamiątkowy obelisk z datą założenia Ogrodu w 1837 roku, fot. T. M. Dagajew, około 1990 roku

czytaj więcej

PM_2013_11_25_115708_.JPG

Ulica Podwale i Bazylika oo Dominikanów, fot. T. M. Dagajew, około 1900 roku

czytaj więcej

PM_2013_11_25_115942_.JPG

Kościół Przemienienia Pańskiego, fot. T. M. Dagajew, około 1900 roku

czytaj więcej

PM_2013_11_25_115922_.JPG

Kościół pw. Św. Józefa Oblubieńca NMP, fot. T. M. Dagajew, po 1903 roku

czytaj więcej

PM_2013_11_25_115901_.JPG

Kościół Nawrócenia Świętego Pawła, fot. T. M. Dagajew, ok. 1900 roku

czytaj więcej