wysoki kontrast A A A
  • kaplica

    kaplica

    Sobotnie oprowadzania po

    Kaplicy Trójcy Świętej

  • nieszawa kolonia

    nieszawa kolonia

    Nieszawa Kolonia

    Monografia osady z okresu rzymskiego

  • Mysłowski

    Mysłowski

    Tadeusz Mysłowski. Kolekcja grafiki

    18 marca - 4 czerwca 2017

  • Lwów w grafice

    Lwów w grafice

    Lwów w grafice

    13 maja - 18 czerwca 2017

  • Awangarda

    Awangarda

    Nowa forma Wielkiego Jutra

    Otwarcie wystawy: 2 czerwca 2017, godz. 18.00.

Polski pieniądz papierowy 1794-1994

Wersja do druku Poleć znajomemu

Zamek Lubelski, maj - czerwiec 2017.

Wystawa przybliża 200-letnią historię polskiego pieniądza papierowego, począwszy od biletów skarbowych insurekcji kościuszkowskiej z 1794 roku, aż do denominacji złotówki w 1995 roku.

100 złotych, Rzeczpospolita Polska, autor: Józef Mehoffer, 1934 (rewers).

Po emisjach kościuszkowskich na ekspozycji w układzie chronologicznym następują: bilety kasowe Księstwa Warszawskiego (1807–1815), wybór niezwykle rzadkich banknotów Królestwa Polskiego w walucie złotowej i rublach srebrem, emisje marek polskich z okresu Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego z 1917 roku, pieniądz II Rzeczpospolitej (1918–1939) – marki polskie Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej i emisje złotowe Banku Polskiego, banknoty Banku Polskiego na emigracji w Londynie (1939–1945), pieniądz okresu okupacji niemieckiej (1939–1945), emisje pierwszych lat po II wojnie światowej, pieniądz Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej oraz III Rzeczpospolitej do denominacji złotego w 1995 roku. Wyeksponowano także papierowy pieniądz zastępczy, który pojawiał się na ziemiach polskich w sytuacji niedoboru emisji oficjalnych – zwłaszcza w drugiej połowie XIX wieku i w czasie I wojny światowej.

Polski pieniądz papierowy od początku istnienia był nośnikiem idei i treści propagandowych. Społeczny program insurekcji kościuszkowskiej decydował, że na biletach skarbowych miejsce symboliki monarchicznej zajęła ikonografia zaczerpnięta z republikańskiej tradycji rewolucji francuskiej. Z kolei herby i napisy pomieszczone na pieniądzu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego informowały o ich statusie politycznym. Wymownym przykładem jest banknot jednozłotowy z okresu powstania listopadowego, na którym widnieje herb Polski i Litwy pod wspólną koroną, bez odniesień do władzy carskiej. Był to nie tylko manifest powstańczy, ale odzwierciedlenie uchwały Sejmu pozbawiającej cara Mikołaja I (1825–1855) władzy monarszej w Królestwie Polskim. Herb na banknocie jednozłotowym uznany został przez władze rosyjskie za akt rewolucyjny, toteż po stłumieniu powstania banknoty były wycofywane z obiegu i komisyjnie niszczone. Postępująca stopniowo unifikacja Królestwa Polskiego z imperium rosyjskim znalazła odzwierciedlenie w emisjach Banku Polskiego. Od 1841 roku w miejsce waluty złotowej wprowadzano do obiegu rubla srebrem z napisami rosyjsko-polskimi, ale już bez odniesienia do polskiego systemu pieniężnego. Po ostatniej emisji Banku Polskiego z 1866 roku polski pieniądz papierowy pojawił się dopiero u kresu I wojny światowej. Były to banknoty okupacyjnych władz niemieckich w Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim. Umieszczony na nich polski renesansowy orzeł był zapowiedzią utworzenia niezależnego państwa polskiego, zadeklarowanego przez cesarzy Niemiec i Austro-Węgier 5 listopada 1916 roku. Niekoronowany orzeł na polskich emisjach po II wojnie światowej nawiązywał do komunistycznej ideologii władzy ludowej. Na banknotach wprowadzanych do obiegu od lat 50. XX wieku umieszczane były sceny odwołujące się do kultu pracy chłopów i robotników, przestawione w kanonie socrealistycznym.

Zapraszając do obejrzenia wystawy zachęcamy do refleksji nad walorami artystycznymi polskiego pieniądza papierowego. Warto pamiętać, że do wykonania banknotów angażowani byli najbardziej uznani projektanci i rytownicy. Jan Minheymer (1808–1879) – autor banknotów Banku Polskiego w walucie złotowej i w rublach srebrem; Adam Jerzy Półtawski (1881–1952) – autor pierwszych marek polskich odrodzonej Rzeczpospolitej oraz autorzy nominałów złotowych: Józef Mehoffer (1869–1946), Zdzisław Eichler (1885–1949), Zygmunt Kamiński (1888–1969), Leonard Sowiński – także autor banknotów z czasów okupacji niemieckiej wykonanych wedle wzorów przedwojennych, Wacław Borowski (1885–1954) i Ryszard Kleczewski (1888–1966) – aktywni na tym polu jeszcze w pierwszych latach powojennych. Zwraca uwagę wprowadzony do obiegu w 1966 roku banknot o nominale 1000 złotych projektu najwybitniejszych polskich plakacistów II połowy XX wieku – Juliana Pałki (1923–2002) i Henryka Tomaszewskiego (1914–2005). Autorem wszystkich projektów pieniędzy papierowych od 1975 roku do chwili obecnej jest Andrzej Heidrich (ur. 1928).

Eksponaty pochodzą ze zbiorów Muzeum Lubelskiego i Muzeum Narodowego w Warszawie.

Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej

 

Ekspozycja jest jednym z wydarzeń uświetniających obchody 700-lecia nadania Lublinowi praw miejskich.

Zapraszamy na lekcje muzealne na wystawie!

Kiedy papier staje się pieniądzem. Czyli o dwóch wiekach polskiego pieniądza papierowego 1794–1994.

Zajęcia przeznaczone są dla uczniów szkół oraz osób dorosłych (grupy do 20 osób).
Zainteresowanych prosimy o rezerwacje pod nr telefonu 81 537 96 55.

Terminy zajęć:

22 maja (poniedziałek)
24 maja (środa)
26 maja (piątek)
29 maja (poniedziałek)
31 maja (środa)
6 czerwca (wtorek)
7 czerwca (środa)
9 czerwca (piątek)
13 czerwca (wtorek)
14 czerwca (środa)

Zajęcia są bezpłatne.